🎪 Εκείνος που δέχεται ραπίσματα του Leonid Andreyev – Το γέλιο σαν δημόσια εκτέλεση 🩸

Κάτω από τα φώτα ενός παλιού τσίρκου, ο άνθρωπος παύει να είναι άνθρωπος και γίνεται νούμερο. Χειροκρότημα. Θέαμα. Σκάνδαλο. Ο Λεονίντ Αντρέγιεφ, από τους μεγάλους σκοτεινούς οραματιστές της ρωσικής λογοτεχνίας, δεν γράφει απλώς ένα θεατρικό έργο. Στήνει ένα τελετουργικό εξευτελισμού όπου το κοινό γελά ενώ μπροστά του αργοπεθαίνει μια ψυχή.

Το τσίρκο του δεν είναι χώρος διασκέδασης. Είναι μια κοινωνία σε μικρογραφία.

Ένας μυστηριώδης άντρας εμφανίζεται σε περιοδεύον τσίρκο της Μπολόνιας και ζητά να προσληφθεί ως κλόουν. Όχι όμως ως κοινός γελωτοποιός. Θέλει να γίνει «εκείνος που δέχεται ραπίσματα». Ένας άνθρωπος που θα τρώει χαστούκια μπροστά στο κοινό και θα γελά. Που θα μετατρέπει τον προσωπικό του εξευτελισμό σε θέαμα. Πίσω από την παράλογη αυτή επιθυμία κρύβεται μια βαθιά πληγή, μια συντριβή τόσο μεγάλη ώστε ο ήρωας αποφασίζει να σκοτώσει το ίδιο του το όνομα και να θαφτεί μέσα στη μάσκα του κλόουν.

Ο Αντρέγιεφ δεν ενδιαφέρεται τόσο για την πλοκή όσο για την ατμόσφαιρα της ανθρώπινης πτώσης. Το έργο μοιάζει να αναπνέει μέσα σε μισοσκότεινα καμαρίνια, βρεγμένες τέντες και πρόσωπα βαμμένα με ψεύτικα χαμόγελα. Όλοι οι χαρακτήρες κουβαλούν ένα προσωπικό ναυάγιο. Η θηριοδαμάστρια δείχνει πιο οικεία με τα λιοντάρια παρά με τους ανθρώπους. Ο ξεπεσμένος κόμης ζει γαντζωμένος από τίτλους χωρίς αντίκρισμα. Η νεαρή Κονσουέλα παγιδεύεται ανάμεσα στον έρωτα και στις φιλοδοξίες του πατέρα της. Και στο κέντρο όλων, ο άγνωστος κλόουν παρακολουθεί σαν τραγικός φιλόσοφος που έχει δει πίσω από την κουρτίνα της ζωής.

Το μεγάλο επίτευγμα του έργου βρίσκεται ακριβώς εκεί: στον τρόπο που μετατρέπει το γελοίο σε τραγικό. Ο άνθρωπος που δέχεται χαστούκια δεν είναι γελωτοποιός. Είναι μάρτυρας. Δέχεται τα ραπίσματα που φοβούνται να δεχτούν όλοι οι άλλοι. Γίνεται το δοχείο της συλλογικής ταπείνωσης.

Και εδώ ο Αντρέγιεφ αγγίζει κάτι ανατριχιαστικά σύγχρονο.

Ζούμε σε μια εποχή όπου ο δημόσιος εξευτελισμός έγινε καθημερινή ψυχαγωγία. Τα κοινωνικά δίκτυα, τα τηλεοπτικά σκάνδαλα, η ειρωνεία που βαφτίζεται χιούμορ, η ανθρωποφαγία του πλήθους· όλα θυμίζουν το κοινό του τσίρκου που γελά με τον κλόουν χωρίς να καταλαβαίνει πως γελά με τον ίδιο του τον εαυτό. Ο Αντρέγιεφ έγραψε το έργο το 1915 κι όμως μοιάζει να κοιτά τον 21ο αιώνα κατευθείαν στα μάτια.

Το εξπρεσιονιστικό ύφος του έργου λειτουργεί σαν πυρετός. Οι διάλογοι δεν είναι ρεαλιστικοί με την αυστηρή έννοια. Είναι υπερυψωμένοι, ποιητικοί, γεμάτοι φιλοσοφικές εκρήξεις και ξαφνικές απογυμνώσεις της ψυχής. Ο ήρωας μιλά σαν άνθρωπος που έχει διασχίσει την κόλαση και γύρισε χωρίς δέρμα. Γι’ αυτό και οι πιο απλές του κουβέντες αποκτούν βάρος εξομολόγησης.

Δεν είναι τυχαίο πως το έργο γεννήθηκε λίγο πριν η Ευρώπη βυθιστεί οριστικά στην παράνοια του πολέμου. Η παρακμή των αριστοκρατιών, η διάλυση των βεβαιοτήτων, η κόπωση του ανθρώπου απέναντι στον πολιτισμό που τον συνέθλιβε — όλα υπάρχουν εδώ σαν προμήνυμα επερχόμενης καταστροφής. Το τσίρκο μοιάζει με τελευταίο βαλς ενός κόσμου που σαπίζει πίσω από βελούδινες κουρτίνες.

Κι όμως, μέσα σε αυτή τη σκοτεινιά, το έργο δεν στερείται τρυφερότητας. Ο «Εκείνος» εξακολουθεί να αναζητά αγάπη, ακόμα κι όταν παριστάνει πως έχει παραιτηθεί από κάθε ανθρώπινη ελπίδα. Αυτό κάνει την τραγωδία του ακόμη πιο σπαρακτική. Δεν αυτοκαταστρέφεται επειδή μισεί τους ανθρώπους. Αυτοκαταστρέφεται επειδή κάποτε τους πίστεψε.

Ο Αντρέγιεφ μάς αφήνει τελικά μπροστά σε μια οδυνηρή αλήθεια:

πολλοί άνθρωποι φορούν καθημερινά το κοστούμι του κλόουν. Γελούν, σαρκάζουν, αυτοεξευτελίζονται, μόνο και μόνο για να επιβιώσουν μέσα σε έναν κόσμο που ανταμείβει το θέαμα περισσότερο από την αξιοπρέπεια.

Και κάπου εκεί, ανάμεσα σε χειροκροτήματα, βαμμένα πρόσωπα και θλιμμένες τρομπέτες τσίρκου, ακούγεται η πιο πικρή φράση του έργου:

ο άνθρωπος μπορεί να αντέξει τα πάντα — εκτός από τη στιγμή που παύει να θυμάται ποιος ήταν πραγματικά.

Μετάφραση - Σκηνοθεσία: Κώστας Ασημακόπουλος Ακούγονται οι ηθοποιοί:

Γιάννης Κατράνης, Ρίτα Μουσούρη, Γιωργος Αρμαδώρος, Κατερίνα Βασιλάκου, Γιωργος Μιχαλακόπουλος, Αντιγόνη Γλυκοφρύδη, Πάνος Κατέρης, Μιχάλης Μπαλης, Θανάσης Μυλωνάς, Νικηφόρος Νανερης

📜 Εγγραφή στο κανάλι για περισσότερα θεατρικά έργα, μυστήριο και vintage ατμόσφαιρα!

https://www.youtube.com/@angeligeorgia808

Δεν πουλάμε ψυχή. Κρατάμε το φως αναμμένο

👉 https://angeligeorgiastoryteller.gr/support

Ό,τι αγάπησα και διάβασα, το αφήνω να βρει νέο σπίτι

👉 Metabook: https://metabook.gr/angel67